Evropska industrija baterija ulazi u fazu u kojoj se regulatorni ciljevi pretvaraju u mjerljive proizvodne kapacitete, ali i u operativna pitanja nabavke ključnih materijala. U fokusu su ćelije za baterije, katodni i anodni aktivni materijali te reciklaža, jer se potražnja širi paralelno s elektrifikacijom putničkog saobraćaja i komercijalnih flota. Istovremeno, tržišna moć u preradi sirovina ostaje koncentrisana, što utiče na stabilnost lanaca snabdevanja.
Uprkos snažnoj evropskoj automobilskoj bazi kupaca, značajan dio ćelija u današnjim električnim vozilima dolazi od kineskih proizvođača. Iako se sirovine globalno eksploatišu, kineske kompanije su ponovo ojačale tržišnu poziciju u preradi tih materijala u prekursore kompatibilne s baterijama. Na drugoj strani, Sjedinjene Američke Države jačaju domaću industriju baterija kroz program subvencija pod okriljem Inflation Reduction Act.
Evropski odgovor oslanja se na dva zakonodavna okvira: Net Zero Industry Act (NZIA) i Critical Raw Materials Act (CRMA). Oba akta postavljaju ciljeve za lokalnu proizvodnju do 2030. godine, čime se pokušava ubrzati industrijalizacija i osigurati sirovine za rastuću baterijsku industriju. Ključna razlika je u tome što NZIA veže dio energetskih potreba za proizvodnju baterijskih ćelija, dok CRMA uvodi kvote kroz ekstrakciju, preradu i reciklažu.
Analiza konsultantske kuće P3 razmatra realnost tih ciljeva kroz nacrt CRMA potvrđen u decembru 2023. i aktuelnu verziju nacrta NZIA koji bi trebalo da bude usvojen u proljeće. Procjena se fokusira na to šta je moguće postići na nivou kapaciteta i gdje se pojavljuju strukturna ograničenja u lancima vrijednosti. Posebno se ispituje razlika između proizvodnje materijala i porekla sirovina koje ulaze u te materijale.
Prema NZIA, cilj je da najmanje 40% godišnjih energetskih potreba EU do 2030. bude pokriveno kroz relevantne industrijske kapacitete, što se prevodi u proizvodnju baterijskih ćelija. U toj računici CRMA kao referencu koristi potražnju iz 2030., a zatim postavlja kvote: 10% lokalne ekstrakcije, 40% lokalne prerade i 45% lokalne reciklaže. Iz toga proizlazi procijenjena potreba za 560 GWh godišnje proizvodnje ćelija do 2030., uz 820 kilotona godišnje katodnog aktivnog materijala i 340 kilotona godišnje anodnog aktivnog materijala.
Na strani proizvođača ćelija, najave kompanija sugerišu da bi cilj od 560 GWh mogao biti dostižan bez većih tehničkih prepreka. U planovima se navode projekti VW/PowerCo, LGES i ACC koji bi sami po sebi premašili traženi obim proizvodnje. Ipak, P3 ukazuje na to da od šest najavljenih PowerCo fabrika u Evropi do 2030. VW je do sada potvrdio samo dva projekta: Salzgitter i Valencia.
Dodatni faktor neizvjesnosti je moguć pomak fokusa ka Sjevernoj Americi, uz fabriku baterija u Kanadi koja bi mogla preusmjeriti dio planiranog kapaciteta. U tom kontekstu P3 dovodi u pitanje najavljeni obim od 240 GWh/god vezan za PowerCo ako se realizacija usmjeri van Evrope. Istovremeno, P3 smatra da bi kombinacija planova drugih proizvođača ćelija—CATL, Northvolt i AESC—mogla omogućiti dostizanje ukupnog cilja od 560 GWh, ali naglašava da najave tek treba da postanu stvarna realizacija.
Kada je riječ o katodnom aktivnom materijalu (CAM), procjena je povoljnija jer cilj djeluje dostižno kroz postojeće industrijske najave. Prema informacijama koje se navode za kompanije poput Umicora, Northvolta i EcoPro BM, očekivana proizvodnja CAM-a do 2030. iznosi 690 kilotona. To je ispod EU cilja od 820 kilotona, ali razlika nije velika prema ocjeni analize.
Pritom P3 ističe strukturalnu nijansu: većina planiranih projekata CAM-a usmjerena je na katodne materijale s niklom. Zbog troškovnih prednosti, analiza pretpostavlja da bi LFP i LMFP hemije mogle dobiti zamah globalno za vozila niže cjenovne klase. Međutim, navodi se da nijedan LFP projekat nije planiran u Evropi, dok Freyr i finska Minerals Group istražuju saradnju koja zavisi od licenci tajvanske kompanije Aleees.
Za anodni aktivni materijal (AAM) situacija je takođe ocenjena kao ostvariva u pogledu količina za 2030., uz napomenu o jednom glavnom riziku. Predviđena proizvodnja AAM-a iznosi 360 kilotona, čime premašuje EU cilj od 340 kilotona. Ipak, najveća neizvjesnost odnosi se na poreklo grafita koji ulazi u anodu.
Iako bi materijali AAM sa sadržajem silicijuma mogli rasti po značaju, analiza naglašava da će većina ćelija do 2030. i dalje oslanjati anodu na grafit. Pri tome se prirodni grafit uglavnom dobavlja iz Kine, što stvara osjetljivost cijelog lanca vrijednosti na geografsko koncentrisanu opskrbu. Istovremeno se grade kapaciteti za sintetički grafit kvaliteta za baterije koje pominju kompanije poput Vianode i Superior Graphite.
Pored toga, P3 procjenjuje da će kineska kompanija Putailai ostati najveći igrač na evropskom tržištu sintetičkog grafita do 2030., sa oko 100 kilotona. Analiza navodi da će ambiciozan ulazak i rast proizvođača grafita povećati konkurenciju među proizvođačima AAM-a, uprkos tome što je dosadašnja nabavka AAM-a bila oslonjena na Kinu i što je proizvodnja AAM-a u Evropi tek na početku.
Kada se sagledaju ukupni ciljevi CRMA kroz kvote ekstrakcije, prerade i reciklaže, P3 zaključuje da su ciljni kapaciteti aktivnih katodnih i anodnih materijala načelno dostižni. Međutim, ključna tačka rizika nije sama proizvodnja prerađenih materijala nego poreklo sirovina koje ih omogućavaju. U management sažetku analize navodi se da kvote otkrivaju ostvarive ciljeve za litijum, dok za nikl postoje očekivani izazovi zbog ograničenih lokalnih aktivnosti ekstrakcije i prerade.
Zbog toga što planirana katodna proizvodnja ne zavisi od LFP hemija već od hemija s visokim sadržajem nikla, nikl postaje strateški važan element budućih lanaca snabdevanja. Zemlje porijekla koje se pominju uključuju Rusiju i Indoneziju, pri čemu indonezijska vlada nastoji da izgradi prerađivačku industriju zasnovanu na velikim rezervama nikla. Izvoz sirovina prema Evropi nije prioritet te politike.
P3 naglašava da će naredne političke rasprave EU morati usmjeriti na obezbjeđivanje lokalnih „end-of-life“ i otpadnih tokova iz kojih se mogu dobiti materijali za reciklažu. U tom okviru pominju se pregovori o uvoznim aranžmanima te upravljanje napetošću između produženja vijeka trajanja baterija i ispunjavanja kvota reciklaže. Time reciklaža dobija operativnu težinu jer bez stabilnog toka „crnog praha“ (black mass) ciljane količine mogu zavisiti od regulativno uređenog pristupa otpadu.
Ipak, analiza ukazuje da nedostatak detalja otežava procjenu efektivnosti zakonodavstva u praksi. P3 kritikuje to što strategija supstitucije uvoza ne rješava temeljni problem evropske indirektne izloženosti uskim grlima globalnih lanaca kritičnih sirovina primarno kroz domaću eksploataciju i rafinaciju. Takođe se navodi manjak preciznosti o međunarodnim partnerstvima i njihovim implikacijama za konkretne ciljeve unutar akata.
U dokumentu se ističe da su reference na „raw materials club“ i partnerstva prisutne, ali bez jasnih operativnih specifikacija koje bi omogućile procjenu kako će ti mehanizmi funkcionisati prema zadatim kvotama. Uz to se navodi potreba da EU spriječi neregulisani gubitak black mass-a te obezbijedi dostupnost materijala iz otpada i iskorišćenih baterija. Međutim, mjere kontrole izvoza koje bi podržale takvu logiku nisu dovoljno razrađene.
Kratkoročna efektivnost dva zakona ocijenjena je kao „srednja“, pri čemu brzina implementacije posebno zahtijeva praćenje tokom perioda tranzicije ka 2030. godini. Analiza takođe ukazuje na nedovoljnu jasnoću oko struktura finansiranja i njihove predvidivosti za kompanije, zbog čega su koristi zakonodavstva ocijenjene kao „niske“. Zaključak P3 svodi fokus na to da su pojedini pristupi postavljeni kao osnova, ali da ključna pitanja poput ubrzavanja procedura izdavanja dozvola ostaju otvorena.
Za evropski ekosistem baterija to znači da tempo rasta ne zavisi samo od najavljenih fabrika već od regulatorne izvedbe koja određuje rokove realizacije projekata širom lanca vrijednosti. U praksi će raspoloživost kapaciteta biti testirana kroz sposobnost usklađivanja proizvodnje ćelija s dostupnošću CAM-a i AAM-a te kroz obezbjeđivanje porekla grafita i niklovih tokova koji dominiraju rizicima prema ocjeni P3. Do donošenja dodatnih operativnih odluka narednih godina ostaje prostor za razliku između formalnih ciljeva iz akata i realne dinamike industrijske implementacije.
