Vlada Srbije donela je odluku o produženju roka za izradu Prostornog plana posebne namene za područje Avale i Kosmaja za 12 meseci, čime se omogućava planiranje istraživanja i eksploatacije ruda u zoni između Avale i Kosmaja. Odluka je značajna i za rudarsku industriju i za upravljanje rizicima u planiranju, jer prostorni dokumenti određuju okvir u kojem se dalje razrađuju tehnički zahvati i uslovi za druge studije. U praksi, pomeranje rokova može uticati na tempo pripreme projekata, ali i na dinamiku usklađivanja sa obavezama zaštite kulturnih dobara.
Prema informacijama koje je iznela asocijacija „Naša lokalna zajednica“, grafički deo plana koji je bio dostupan za ranu javnu raspravu u januaru ukazuje da je eksploatacija ruda planirana na području stare cinkabaritne (cinabaritne) rudarske lokacije Šuplja Stena na Avali. Istovremeno, najavljeno je istraživanje ruda u opštinama/gradskim zonama Voždovac, Sopot i Barajevo na teritoriji Beograda. Takva prostorna razrada je relevantna jer definiše geografske tačke potencijalnih aktivnosti, što kasnije ulazi u procese odobravanja i usaglašavanja sa drugim režimima upravljanja prostorom.
Asocijacija upozorava da bi mere zaštite kulturnog nasleđa obuhvaćene ovim prostornim planom mogle biti ukinute ili oslabljene ako se ne ispune određeni proceduralni koraci. Posebno se ističe rizik po objekte i lokalitete koji imaju status kulturnih dobara, a koji su locirani na području koje obuhvata plan. U takvim slučajevima, promena obavezujućih zaštitnih režima može imati direktan uticaj na to kako se planiraju radovi i koje aktivnosti postaju ograničene.
Među potencijalno ugroženim vrednostima navode se Jajinački memorijalni park, spomenik Neznanom junaku na Avali, rodna kuća vojvode Stepe Stepanovića, kao i manastir Kastaljan u Sopotu. Dodatno se pominju manastir Tresije i manastir Pavlovac u okviru šireg područja obuhvata plana, kao i banjsko-lečilišni kompleks Koraćica u Mladenovcu. Asocijacija navodi da bi ti režimi zaštite mogli ostati bez adekvatnih mera ukoliko se ne pripremi odgovarajuća studija.
U obrazloženju odluke, asocijacija prenosi da se navodi mehanizam prema kojem bi priprema Studije zaštite nepokretnih kulturnih dobara mogla biti tretirana kao nepotrebna ako nadležni institut ne pripremi dokument pre nego što Planerska komisija odobri plan za javni uvid. Prema tom tumačenju, Studija treba da propiše mere zaštite koje su obavezne i sastavni deo svih urbanističkih planova, uključujući konkretni prostorni plan. Time se otvara pitanje kako se proceduralni rokovi prevode u stvarne zaštitne standarde tokom faze javnog razmatranja.
Asocijacija dodatno navodi da je u zoni obuhvata Prostornog plana posebne namene za Avalu i Kosmaj evidentirano 37 kulturnih spomenika i 111 arheoloških lokaliteta. U njihovom prikazu, bez pravovremeno pripremljene studije moglo bi doći do nedostatka adekvatnih mera zaštite za taj broj dobara. Za industrijske projekte to je relevantno jer zaštitni režimi utiču na projektovanje trasa, lokacije radova i mogućnost izvođenja pojedinih aktivnosti.
Posebno se ističe vremenska podudarnost početka rane javne rasprave u januaru sa najavama nastavka projekta Jadar i rudarenja litijuma. Asocijacija povezuje tu dinamiku sa mogućnošću da bi organi vlasti mogli odlučiti da se studija procene uticaja na životnu sredinu tretira kao nepotrebna ako ne bude dostavljena u propisanom roku, uprkos tome što zakon propisuje obavezu izrade te vrste dokumenta. Takvo tumačenje ukazuje na to koliko su rokovi i proceduralna usklađenost ključni za dalji tok odobravanja rudarskih aktivnosti.
Odluka o produženju roka od 12 meseci za izradu prostornog plana Avala–Kosmaj postavlja vremenski okvir u kojem će se dalje razrađivati uslovi za potencijalnu eksploataciju ruda između dve zone. U tom periodu posebno dolaze do izražaja pitanja usaglašavanja planskih dokumenata sa režimima zaštite kulturnog nasleđa i obavezama koje prate proces javnog razmatranja. Kako se plan bude približavao narednim fazama odobravanja, odnos između prostornih rešenja i obaveznih studija ostaje centralan element operativnog rizika za sve zainteresovane strane.
