U Republici Srpskoj, rasprava o potencijalnom otvaranju litijskog rudnika u planinskom području Majevica ponovo je u fokusu institucija, nakon što je opštinsko rukovodstvo iz Lopara pokrenulo formalnu proceduru prema Narodnoj skupštini. Lokalna inicijativa dolazi u trenutku kada se interes za istraživanja litijumskih i pratećih mineralnih resursa širi na više lokacija u regionu. Takvi koraci su značajni jer se odluke o odobrenjima i uslovima istraživanja ili eksploatacije direktno reflektuju na upravljanje zemljištem, poljoprivrednim ulaganjima i režimima zaštite voda.
Predsednik Skupštine opštine Lopare i načelnik Rado Savić podneo je Narodnoj skupštini Republike Srpske peticiju koju je potpisalo 3.711 građana protiv otvaranja rudnika litijuma u Majevici. Uz peticiju, zakonodavcima je dostavljena i lokalna deklaracija kojom se traži da se ne odobrava projekat eksploatacije litijuma, uz navođenje da bi se na teritoriji opštine eksploatisali i bor, natrijum, stroncijum i kalijum, kao i „grupa pratećih elemenata“. U ovakvim slučajevima, sadržaj deklaracije i obim navedenih mineralnih sirovina utiču na način na koji se politički argumenti prevode u regulatorne zahteve.
Savić je naveo da opština „traži i moli“ poslanike da usvoje deklaraciju, uz obrazloženje da je većina stanovništva protiv rudnika. Kao ključne tačke navodi se potencijalna šteta po stanovništvo, životnu sredinu i rečne tokove. Nezavisne novine prenose da lokalna vlast tvrdi kako nema informacija o efektima sličnih projekata u praksi, što dodatno pojačava zabrinutost oko posledica po postojeće privredne aktivnosti.
U argumentaciji opštine posebno se ističe uticaj na poljoprivredna ulaganja, pri čemu načelnik Lopara navodi da bi predložena investicija mogla da ugrozi takve aktivnosti. On takođe navodi da među građanima postoji izražen strah jer „nema takvih rudnika u Evropi“, čime se ukazuje na odsustvo referentnih operativnih modela koji bi mogli da posluže kao osnova za procenu rizika. Za donosioce odluka to je relevantno jer procene uticaja na životnu sredinu i planovi upravljanja rizicima moraju biti zasnovani na merljivim parametrima, a ne samo na pretpostavkama.
Peticija je podneta samo nekoliko nedelja nakon što su zvaničnici Brčko distrikta izneli stav protiv litijskog rudarstva na svojoj teritoriji. Povezanost regionalnih pozicija može uticati na koordinaciju stavova unutar šireg administrativnog okvira Bosne i Hercegovine, s obzirom na to da Republika Srpska predstavlja jednu od dve entitetske jedinice u zemlji, dok je druga Federacija BiH. U tom kontekstu, svaka lokalna odluka ili formalni zahtev prema višim institucijama dobija dodatnu težinu zbog mogućih prekograničnih ili međuregionalnih efekata.
Interes investitora za istraživanja litijuma zabeležen je u više lokacija: Bijeljina, Brčko, Lopare, Ugljevik i Zvornik. Te lokacije su smeštene preko reke Drine od područja koje Rio Tinto planira za kontroverzni Jadar projekat u Loznici u Srbiji. Iako se radi o različitim jurisdikcijama, geografska blizina relevantnih ležišta može biti faktor u proceni regionalnog tržišnog položaja i industrijskih lanaca vrednosti.
Savić je precizirao da opština traži od Narodne skupštine da obaveže Vladu Republike Srpske da odbije zahtev za litijum. Peticija je pokrenuta 15. februara, kada su građani okupili protest u Loparama, a inicijativa je kasnije formalizovana kroz predaju Narodnoj skupštini. Takav redosled događaja pokazuje kako se društveni pritisak prevodi u institucionalni kanal odlučivanja.
Za projekat se vezuje interes švajcarske kompanije Arcore, koja je zainteresovana za izgradnju rudnika. Prema navodima iz izvora, kompanija je sprovela istraživanja nekoliko godina uz odobrenja nadležnih organa entiteta. U oktobru je saopšteno da su pronađeni depoziti litijuma vredni oko 10 milijardi američkih dolara na teritoriji opštine Lopare, što dodatno pojašnjava zašto pitanje dozvola i uslova postaje centralno.
Uprkos tome što su istraživačke aktivnosti ranije bile predmet odobravanja entitetskih vlasti, sadašnji fokus premešta se na političko-regulatorni nivo kroz zahtev za odbacivanje mogućnosti otvaranja rudnika. Za industrijske aktere i finansijske učesnike to znači da će svaka naredna faza projekta zavisiti od ishoda institucionalne rasprave o usklađenosti sa lokalnim stavovima i očekivanim procenama uticaja. U regionu gde su resursi kritični za baterijske lance i industriju specijalnih hemikalija, tempo odlučivanja postaje jednako važan kao tehnički parametri ležišta.
