Norveška se sve češće pozicionira kao evropska destinacija za istraživanje i potencijalnu proizvodnju kritičnih minerala, uz naglasak na geološkim uslovima, pouzdanosti i održivom pristupu eksploataciji. U tom kontekstu, predstavnici industrije ističu da se vrednosti koje mogu nastati iz novih nalaza mere stotinama milijardi norveških kruna na nivou opštine. Posebno se izdvajaju aktivnosti u Egersundu, gde se istraživački radovi oslanjaju na državne geološke podatke.
Jørgen Stenvold, projektni direktor u Norge Mineraler AS, naveo je da je Norveška atraktivna u okviru EU zbog mogućnosti pronalaska kritičnih minerala i metala, kao i zbog sposobnosti da se resursi izdvajaju na održiv način. Stenvold je učestvovao na skupu Explore NGU 2024, gde su se okupili akteri istraživačke industrije radi razmene iskustava i razgovora o tome kako Geološki zavod Norveške (NGU) može najefikasnije da podrži sektor. U izveštavanju NRK-a pominje se da u opštini Egersund postoje potencijali vredni „nekoliko stotina milijardi norveških kruna“.
Norge Mineraler AS aktivno procenjuje šta bi moglo da se pronađe i eksploatiše u tom području, delimično na osnovu mapa i podataka NGU-a. Stenvold je precizirao da kompanija od 2019. godine ulaže više od milijardu norveških kruna u bušenje i uzorkovanje jezgra (core sampling) u radijusu od 80 kilometara oko opštine Egersund. Takav obim istraživanja ukazuje na dugoročnu pripremu podataka potrebnih za prelaz sa istraživanja ka proceni ležišta.
U analizi regulatorno-tehničkog okvira, Stenvold je ukazao na jaz u geološkom mapiranju u odnosu na Švedsku i Finsku. Istakao je da je potrebno dodatno mapiranje i istraživanje, posebno imajući u vidu promene perspektive pristupa resursima nakon pandemije i ratnih okolnosti. Takođe je naglasio vremensku dimenziju razvoja projekta: od istraživanja do mineralne proizvodnje potrebno je dugo razdoblje.
Plan kompanije Norge Mineraler AS usmeren je ka uspostavljanju aktivnog rudnika u Egersundu tokom tekuće decenije. Ovakva vremenska orijentacija relevantna je za planiranje kapaciteta u lancu vrednosti, jer se faze geologije, procene resursa i pripreme dokumentacije obično nadovezuju jedna na drugu. U praksi, odluke o nastavku bušenja i uzorkovanja često zavise od rezultata koji se dobijaju kroz više sezona terenskog rada.
Johannes Holzäpfel, menadžer za istraživanja u EMX Royalty Corporation, takođe je ocenio Norvešku kao dobru bazu za potragu za mineralima. EMX Royalty Corporation opisan je kao najveći vlasnik mineralnih interesa u Norveškoj, sa izgledima u područjima kao što su Røros, Bamble i Kåfjord. Njegova argumentacija se oslanja na operativne prednosti koje utiču na efikasnost terenskih aktivnosti.
Holzäpfel je naveo da su troškovi boravka viši nego tokom odmora, ali da Norveška raspolaže odličnom infrastrukturom, uključujući puteve i elektroenergetske vodove „svuda“. Dodao je da niži troškovi energije i radna snaga sa visokim nivoom stručnosti mogu doprineti efikasnijem radu rudnika. U istom okviru istaknuto je da geologija ne poznaje administrativne granice, pa perspektivne strukture iz Švedske i Finske mogu da se protežu u Norvešku.
Holzäpfel je istovremeno ukazao na regulatorni problem koji utiče na startapove i faze ranog istraživanja. Prema njegovim rečima, istraživanje minerala traje dugo i košta mnogo, a Norveška bi trebalo da preispita svoj režim PDV-a kako bi startapovi mogli da povrate PDV kao druge etablirane kompanije. Naglašeno je da to predstavlja prepreku ne samo za istraživačke aktivnosti već i za svaki startap bez novčanog toka (cash flow).
Diskusija o PDV-u dobija dodatnu težinu jer su ulaganja u bušenje i uzorkovanje jezgra kapitalno intenzivna, a povrat troškova može uticati na dinamiku planiranja budžeta. U industrijskom smislu, usklađivanje poreskih pravila sa potrebama kompanija koje tek ulaze u fazu operativnog rizika može biti relevantno za kontinuitet programa istraživanja. Time se objašnjava zašto su teme poput pristupa podacima NGU-a, infrastrukture i poreskog tretmana startapova prisutne paralelno.
U celini posmatrano, kombinacija ulaganja od preko milijardu norveških kruna u periodu od 2019. godine na području radijusa 80 kilometara oko Egersunda, planiranog cilja aktivnog rudnika tokom decenije i šireg portfolija mineralnih interesa EMX-a oblikuje sliku industrijske spremnosti za naredne korake. Geološki uslovi koji prelaze granice država dodatno proširuju potencijalne zone istraživanja kroz region. Istovremeno, poreski režim PDV-a ostaje ključna varijabla koja može uticati na tempo razvoja projekata u ranim fazama.
