U opštini Knić ponovo se otvara pitanje dozvoljenosti istraživanja mineralnih sirovina, nakon što je udruženje Ekomar iz Kragujevca ukazalo na postojeća planska rešenja koja, prema njihovim navodima, omogućavaju istraživanje i eksploataciju. U fokusu je istočni deo lokaliteta Kotlenik, gde se u dokumentaciji vezanoj za mineralne resurse pominju nalazi zlata i bakra. Razvoj aktivnosti u ovoj zoni, kako navode meštani i brojni stručnjaci, već godinama prati otpor kroz proteste.
Prema izveštaju o uslovima zaštite životne sredine za Knić, koji je objavljen na sajtu Ekomar, potrebno je pokrenuti izmene prostornog plana opštine. U tom dokumentu se ističe da aktuelni prostorni plan trenutno ostavlja mogućnost istraživanja i eksploatacije mineralnih resursa. Udruženje traži da se kroz izmene plana i donošenje programa zaštite životne sredine isključi mogućnost istražnih i eksploatacionih aktivnosti u relevantnim zonama.
Izveštaj posebno naglašava značaj istočne strane Kotlenika u prethodnim godinama za istraživanje i eksploataciju mineralnih sirovina. Ta tvrdnja se oslanja na činjenicu da je upravo taj deo područja identifikovan kao relevantan za potencijalne resurse. U dokumentu se navodi da su stanovnici Knića i više stručnjaka izrazili „apsolutno neslaganje“ sa planiranim aktivnostima usmerenim na iskorišćavanje ruda u istočnom Kotleniku.
Ključni regulatorni element odnosi se na odluku Ministarstva rudarstva i energetike od 1. marta 2021. godine, kojom je kompaniji Stara Planina Resources odobreno izvođenje geoloških istraživanja bakra, zlata i prateće polimetalične mineralizacije na teritorijama Knića i Kraljeva. Odobrenje važi do 1. marta 2024. godine, uz mogućnost produženja na zahtev nosioca istraživanja. U odluci ministarstva navedeno je da zahtev mora biti podnet najkasnije 30 dana pre isteka važenja, uz uslov da je najmanje 75% planiranog obima i dinamike istražnih radova završeno.
Ekomar u tom kontekstu predlaže proveru da li je takav zahtev upućen ministarstvu u propisanom roku. Sama procedura produženja, kako proizlazi iz odluke, vezana je za ispunjenje kvantitativnog kriterijuma realizacije planiranih radova. Za lokalnu zajednicu to znači da bi eventualno produženje moglo produžiti period istražnih aktivnosti u zoni koja je predmet spora.
U opštini Knić, prema dostupnim informacijama iz izveštaja, nema aktivnih rudnika. Ipak, istorijski podaci ukazuju na postojanje ranije eksploatacije u okolini Gruže: u selu Lipnica kod Gruže nekada je radio zatvoreni rudnik gipsa koji je proizvodio 50.000 tona gipsa i 15.000 tona kvarca godišnje. Eksploatacija je obustavljena, a rudnik je sačuvan.
Pored toga, u više lokacija u okolini sela Borač evidentirane su rezerve urana i pratećeg torijuma. Ova informacija dodatno proširuje sliku potencijalnih kritičnih sirovina koje su prisutne na širem području opštine i okolnih zona. Iako se ne navode konkretne dozvole ili operativni status tih rezervi, njihovo pominjanje utiče na način na koji se lokalna planska rešenja razmatraju.
Za regulatorni okvir relevantan je odnos između planskih dokumenata opštine i republičkih odluka o istraživanju, posebno kada su aktivnosti vremenski ograničene do određenog datuma. U slučaju Knića, sporna tačka prema izveštaju Ekomar nije samo postojanje odobrenja za istraživanja, već i to što prostorni plan ostavlja prostor za takve aktivnosti bez dodatnog programa zaštite životne sredine. Time se pitanje usklađivanja procedura zaštite životne sredine i prostornog planiranja postavlja kao centralno za upravljanje rizicima u zoni Kotlenika.
